iEkonomi: Bildiğiniz gibi değil

Tempo yazısı: iPhone5’le yeni ivme kazanan iEkonomi’nin rakamları baş döndürüyor: ABD’de 514 bin, 10’dan fazla ülkede 700 bin insan Apple’a çalışıyor. Çarpıcı bir başka rakam şu: iPhone5’in de monte edildiği Çin’deki tesiste 12 saatlik ‘gayriinsai’ mesainin yevmiyesi 30 TL.

Türkiye’deki meraklıları günleri sayadursun Apple’ın son cihazı iPhone5 ‘en kısa sürede en çok satılan cihaz’ olarak tarihe geçti bile. Piyasaya çıktığı hafta sonu 5 milyonu bulan satış rakamı siz bu satırları okurken kim bilir kaça katlanmış olacak.

Önümüzdeki yıl ilk kez ‘normal’den fazla ‘akıllı telefon’ satılacak. Bu ranttan en fazla payı kapmak için kıyasıya bir rekabet söz konusu. iPhone ‘akıllı telefon’ piyasasının en parlak markası belki ama rakiplerinin gerisinde. iPhone’un işletim sistemi iOS’nin rakibi Android’i kullanan cihazların küresel pazar payı son iki yılda yüzde 24’ten yüzde 66’ya sıçrarken aynı sürede iPhone’unki 4 puan artışla yüzde 20’ye çıkabildi ancak.

Buna karşılık üç günlük satış rakamına bakılırsa iPhone5’in Apple’ın pazar payını artırması kesin. İlk hafta sadece dokuz ülkede satışa çıkarılan cihaz, yıl sonuna kadar Türkiye dâhil 140’a yakın ülkede edinilebilecek. Şirket bir yıl içinde 57 milyon adet iPhone5 satmayı hedefliyor.

iPhone5’ten Amerikan ekonomisi de ümitli. Satışların, ABD’nin gayrisafi milli hasılasına 3.3 milyar dolarlık (yüzde 0.33) bir katkıda bulunması bekleniyor. Apple ayrıca ABD çapında yarım milyonu aşkın kişiye iş sağlıyor ki bu da azımsanacak bir sayı değil. Apple’da çalışanların sayısı 47 bin, ancak nakliyeciden uygulama (App) yaratıcısına kadar Apple’a çalışanları da katarsanız sayı 514 bini buluyor.

Gerçek bir ‘dünya markası’

Gelgelelim merkez olmakla birlikte ABD ‘iEkonomi’nin bir ayağı yalnızca. Apple çok değil yedi sekiz yıl öncesine kadar ürünlerinin ABD’de üretilmesiyle böbürlenirdi… ‘Made in USA’ damgası bir gurur vesilesiydi şirket için. Ama çoktan geride kaldı o günler. Başta Uzakdoğu’dakiler olmak üzere dev ölçekli fabrikalar ve tabii ucuz ve esnek işgücü ‘Made in USA’ damgasını silip attı.

Bugün sırf iPhone değil tüm Apple ürünlerinin yalnızca yazılım ve tasarımı baştan sona Amerikan patentli. Yüzlerce diye ifade edilen cihaz bileşenlerinin de ancak yüzde 10’u ABD’de üretiliyor. Yani Apple hakikaten bir ‘dünya markası.’

Hâlihazırda dünya çapında 20 bin çalışanı var şirketin. Ama ABD dışında da asıl çarpıcı rakam Apple’da değil, Apple’a çalışanların sayısı: Avrupa ve Asya’nın 10’dan fazla ülkesinde Apple cihazlarının üretimi için mühendisinden işçisine 700 bin kişi kafa patlatıyor, ter döküyor. Geçen yıl satılan 70 milyon iPhone, 30 milyon iPad, 59 milyon ipod vb. Apple cihazı handiyse tamamen ABD dışında imal edildi. Nitekim şirketin 2012 başında açıkladığı sözleşmeli tedarikçiler listesindeki 156 firmanın hemen hepsi ABD dışında kayıtlı. Sözleşmesiz tedarikçilerin sayısı bilinmiyor.

Bir acayip yer

iPhone5 de İsviçre’den Singapur’a, Çin’den Almanya’ya kadar uzanan bir uluslar arası operasyonla üretildi. Üretimin en dikkat çeken halkası, en sonda yer alıyor: 10’dan fazla ülkeden gelen bileşenlerin ‘toplanıp’ cihaza son halinin verildiği Çin’deki Foxconn tesisi. Adı Foxconn City’ye çıkan, Şenzen bölgesindeki Tai Yuan’daki tesis birçok küresel şirket gibi Apple’ın da neden Çin’i tercih ettiğini gayet ‘anlaşılır’ biçimde ortaya koyuyor.

Foxconn’da toplam 230 bin kişi çalışıyor. Evet, yanlış okumadınız, tam 230 bin kişi. Dünyadaki tüm tüketici elektroniği cihazlarının yüzde 40’ı bu tesiste monte ediliyor. Günde 3 ton domuz, 13 ton pirinç tüketiliyor Foxconn City’de. Güvenlik görevlisi sayısı, çoğu fabrikanın tüm personel sayısından fazla: 300.

Haftada altı gün, günde asgari 12 saat mesai yapılıyor. Personelin dörtte biri yatılı. Tüm bu emeğin günlük karşılığı ise azami 17 dolar (30 TL). Yani, ABD’deki bir Apple çağrı merkezinde yeni işe başlayan birinin saatte kazandığı paradan 5 dolar fazla…

California’dan bakınca…

Foxconn personelinin 79 bini sadece iPhone üretiminde görevli. Ölçek ve ucuz işgücünün yanı sıra bir de üst düzey bir Apple yöneticisinin ‘kibarca’ esneklik dediği tarafı var işin: “Geçen yıllarda son anda bir iPhone’un ekranını yeniden tasarladık. Bir iki hafta sonra raflarda yerini alması gerekiyordu ürünün. Çin’deki tesise haber verdik. Gece yarısına doğru yeni ekranlar tesise varmaya başladı. Ustabaşılar tesis içindeki yatakhanelerde kalan 8 bin işçiyi bir çırpıda uyandırdı. Hepsinin eline bir bisküvi ve bir bardak çay tutuşturuldu. Birkaç dakika sonra 8 bin işçi montaj hattındaki yerini almıştı. 96 saat sonra günde 10 bin iPhone monte etmeye başlamışlardı bile.” Makine falan kullanmadan üstelik, elleriyle…

Tabii üst düzey Apple yöneticisinin California’daki villasının penceresinden ‘rüya’ gibi izlediği bu tablo, o fabrikada çalışanlar için mecburen katlandıkları bir kâbustan başka bir şey değil. Geçen ağustos ayında Foxconn tesisine işçi kılığında sızan Şangay Akşam Postası’ndan bir gazeteci ancak 10 gün dayanabildi içerde. Tuttuğu günlüğü okusanız mideniz bulanabilir. Nitekim gayriinsani çalışma koşulları nedeniyle bu yıl üç kez greve sahne oldu fabrika…

Apple tedarik zincirinde olup bitenlere duyarsız değil. İnternet sitesinde Apple’a iş yapmak isteyen firmaların uyması gereken, çevreden sağlığa, etikten güvenliğe kadar yedi sayfalık bir kurallar bütünü var. Dahası, bir eğitim programı ve denetim mekanizması da işletiyor şirketin. 2007’den bu yana her yıl bu tedarikçilere yönelik ‘ilerleme raporu’ yayınlanıyor. Ama şu da bir gerçek ki son rapordan da anlaşılacağı üzere henüz ‘kurallar bütünü’ne yüzde 10 uyum sağlayabilmiş tek bir tedarikçi bile yok. Bu da Apple’ın ayıbı olsa gerek.

Sayılarla iEkonomi

Yüzde 20

iPhone’un akıllı telefon piyasasındaki payı

5 milyon

İlk üç günde satılan iPhone5 sayısı

57 milyon

Bir yıl içinde satılması beklenen iPhone5 sayısı

621 milyar dolar

Ekim 2012 itibariyle Apple’ın piyasa değeri
(Bugüne kadar ulaşılmış en yüksek rakam)

4 milyar dolar

Bugüne kadar Apple’ın App yaratıcılarına kazandırdığı para
(Apple’ın App yaratcılarından kazandığı para ise meçhul)

3.3 milyar dolar

iPhone5’in ABD ekonomisine yapması beklenen katkı

17 dolar

iPhone’ların monte edildiği Çin’deki Foxconn tesisinde 12 saatlik mesai karşılığında ödenen yevmiye

230 bin

Foxconn personeli

‘Akıllı telefonlar’ yüzlerce bileşenden oluşuyor. Öncülleri gibi iPhone5’in de bileşenleri tek bir merkezde değil, dünyanın farklı köşelerinde üretiliyor. Son aşamada tüm bileşenler Çin’deki bir fabrikada monte ediliyor

Tasarım ve Yazılım Apple (ABD)

Dokunmatik Ekran Modülü Sandisk (Tayvan)

Uygulama İşlemcisi Samsung (Güney Kore)

Kamera Modülü, Otomatik Lens ve Gövde Qualcomm (Singapur)

SD RAM Elpida (Japonya)

Bluetooth ve Kablosuz Bağlantı Modülü Murata (Japonya)

Kablo Dialog (Almanya)

Jiroskop ST Microelectronics (İsviçre)

Arayüz NXP (Hollanda)

Batarya, İkincil Kamera Modülü ve Sabit Lens Sony (Japonya)

Kasım 2012, Tempo

Reklamlar

About Erdal Güven

Journalist
Bu yazı Dünya içinde yayınlandı ve , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s