Las Vegas da neymiş!

Tempo yazısı: Portekizlilerle Çinlilerin ‘ortak nokta’sı nedir? Las Vegas’ın pabucunu dama atan kumarhaneler nerede? Metrekare başına düşen insan sayısı sıralamasında 1’nci sırada neresi var? Bu yıl en hızlı hangi ‘ülke’ büyüyecek? 

photo

Tempo, Şubat 2013

Portekizlilerle Çinlilerin ‘ortak nokta’sı nedir? Las Vegas’ın pabucunu dama atan kumarhaneler nerede? Metrekare başına düşen insan sayısı sıralamasında 1’nci sırada neresi var? Bu yıl en hızlı hangi ‘ülke’ büyüyecek?

Her sorunun yanıtı farklı sanıyorsanız ‘Makau mucizesi’nin farkında değilsiniz demektir.

Tam adıyla Makau Özel İdare Bölgesi, Çin’in güneydoğu kıyısında, Hong Kong’un hemen batısında, kendine özgü bir ‘entite.’

1500’lerden bu yana 400 yıl boyunca bir Portekiz sömürgesiydi Makau. Ancak Hong Kong’da İngilizler nasıl daha fazla direnemediyse Makau’da da Portekizliler havlu attı sonunda. 1999 yılında egmenliği Çin’e devrettiler. 13 yıldır Pekin’e bağlı Makau. Doğrudan değil ama. ‘Özel’ bir bağ bu. Hong Kong gibi Makau’nun da ayrıcalıklı bir statüsü var. Çin’in ‘tek ülke, iki sistem’ uygulamasının keyfini sürüyor. Savunma ve dış politikası Çin’den soruluyor ama ‘anakara’nın yasaları belli bir yere kadar geçiyor. Yarı-özerk diyelim kısaca. Çin’in sözü var, şu an itibariyle 37 yıl daha dokunmayacak ‘Batı tarzı özgürlükler’e. Çince de resmi dil, Portekizce de.

Kadıköy’den küçük

Küçük bir yarımada ve iki adacıktan (Taypa ve Koloane) oluşuyor Makau. Yüzölçümü Kadıköy’den az: 23,8 kilometrekare.  Şehirleşme oranı derseniz yüzde 100. Aynı zamanda 580 bin (2013 tahmini) civarında nüfusuyla dünyada kilometrekareye en fazla insan düşen yer (2010 rakamı 20 bin 900). Tabii bu rakama son iki yıldır 2 ile 2,5 milyon arasında oynayan aylık ‘ziyaretçi’ sayısı dahil değil.

‘Ziyaretçiler’ mühim mevzu Makau için. Hem de ziyadesiyle. Makau’yu Makau yapan, ekonomik büyümede 2012’nin dünya şampiyonu, 2013’ün de banko favorisi haline getiren o ziyaretçiler çünkü. Kim mi bunlar? Ensesi kalın Çinliler. Ne yapmaya geliyorlar derseniz, en çok kumar oynamaya, biraz da Hong Kong’a para kaçırmaya. Peşlerinden de Hong Konglular, Tayvanlılar ve Japonlar.

Makau ekonomisi turizme endeksli. Turizm ise kumara. Çinlileri asıl çeken de bu zaten. Ne de olsa koca Çin’de polis baskınına uğrama korkusundan uzak kumar oynayabileceğiniz tek yer Makau.

1850’den beri zar atılıyor, kağıt karılıyor Makau’da. Portekizliler ticaretin tadı kaçtıktan sonra bir çare kumara bel bağlayınca kısa sürede ün saldı Makau. Bir zamanların sessiz sakin, kendi halinde balıkçı köyü kumarbazların uğrak yerine dönüşüverdi.

On yıllar boyunca Hong Konglu kumarhane kralı Stanley Ho’nun borusu öttü alemlerde. Tekel, 2002’de kırıldı. Kırılış o kırılış. Yabancı sermayedarların gelmesiyle, daha doğrusu hücum etmesiyle (aralarında Las Vegas’ın en büyüklerinden Steve Wynn de vardı) kumarhaneler sınıf, Macau da çağ atladı. Batakhanelerin yerini mermer sütünlu, altın işlemeli beş yıldızlı otellerle iç içe geçmiş, devasa kristal avizelerin aydınlattığı ultra-lüks megakumarhaneler aldı.

Ve ‘el’ o kadar yükseldi, bahisler öylesine kızıştı ki çok değil dört yıl içinde boynuz kulağı geçti. 2007’ye gelindiğinde, 10,5 milyar dolarlık bir ciroyla Las Vegas’ı sollamıştı Makau. O ne ki, bugün itibariyle, sıkı durun, altıya katlamış bulunuyor eski rakibini. Geçen yılki ‘hasılat’ 38 milyar dolardı Makau’da. Bu da GSMH’nin yüzde 40’ından fazlasına tekabül ediyor handiyse. Üstelik Las Vegas’ın 150 kumarhanesine karşılık ‘yalnızca’ 36 kumarhane var Makau’da. ‘Mesai’ o kadar yoğun anlayacağınız. Uzun süre ‘Uzakdoğu’nun Las Vegas’ı dendi Makau için. Bu gidişle Las Vegas’a ‘Vahşi Batı’nın Makau’su denecek.

Fernando Çuy ‘idare ediyor’ bölgeyi. Selefi Edmund Ho gibi Çuy da Makau’nun ‘seçkin’ ailelerinden birine mensup. Hayli iddialı bir hedefi de var: Ekonomiyi kumar bağımlılığından kurtarmak. Dile kolay. Zaten bu, her halükarda tek başına Çuy’un boyunu fersah fersah aşan bir hedef. Sonuçta Pekin’deki efendiler ne derse o olacak. Şu ana kadar pek bir şey dedikleri yok.

Anlaşılacağı üzere halkın seçtiği değil, Çin Komünist Partisi’nin atadığı biri Çuy. Çin usulü özerklik de bir yere kadar yani. Zaten 2009’daki yeni devlet güvenlik yasası sessiz sedasız kabul edildi yerel makamlarca. Yine de komşu Hong Kong’da seçme ve seçilme hakkı için yürütülen siyasi mücadeleyi alttan alta ilgiyle izliyor Makaulular. Belki sıra bir gün bize de gelir diye.

Karanlık noktalar

Demokrasi bir yana, tüm o kumarhane ışıklarının gölgesinde kalan başka karanlık noktalar da var Makau’da. Bir Reuters analizinin başlığı pek manidar: ‘1 devlet hastanesi, 36 kumarhane, işte Makau’nun çarpık zenginliği…’

Analizdeki şu satırlar okumaya değer: “Milyarder Stanley Ho’nun şatafatlı Grand Lisboa’sına kısa bir yürüyüş uzaklıkta soluk dış cephesiyle Makau’nun tek devlet hastanesi Conde S. Januario çıkıyor karşınıza. Tuvalet fayansları dökük, duvarlardaki boya kabarmış, hastalar işi başından aşkın doktorların kapısında uzun kuyruklarda muayene sırası bekliyor. Eski Portekiz sömürgesinin yarım milyonu aşkın halkına 1980’lerde inşa edilmiş bu hastane hizmet veriyor. Yeni bir devlet hastanesi planlanıyor ama 2019’dan önce hizmete girmesi zor. O zamana kadar mevcut 36 kumarhanenin yanına altı tane daha eklenmesi ise işten bile değil.”

Kumar turizminin genel olarak  standartları yükselttiği bir gerçek. Oluşan rant sayesinde Makau  kişi başına düşen gelir sıralamasında yaklaşık 55 bin dolarla ilk 10’da. Makaulular satın alma gücü açısından da ilk 5’te yer alıyor. Gelgelelim bu ranttan paylarına hayat pahalılığı düşen kesimler azımsanmayacak boyutta. Konut fiyatları 2010 ile 2011 arasında yüzde 50 arttı. Gıda fiyatları, 1 saat mesafedeki Hong Kong’un iki katı.

Ayrıca özellikle sağlık ve trafik başta olmak sosya altyapıdaki zaaflar ciddi bir rahatsızlık yaratıyor. İş öyle bir noktaya geldi ki şu anda 1000 kişiye düşen kumar masası sayısı, hastane yatağı sayısının dört katı. ‘Asap bozan’ bir başka şey de gün boyu orta yerde dolaşıp trafiği felç eden turist otobüsleri: Makau’da sadece kumar meraklılarını o casino’dan şu otele taşıyan 2 bin 400 civarında var.

Nitekim kazanılan para miktarından başka faktörlerin de devreye girdiği hayattan memnuniyet, yaşam kalitesi, insani gelişmişlik gibi endekslerde bırakın ilk 5’i 10’u, ilk 60’larda bile yok Makau. Bu yüzden olsa gerek halk son zamanlarda sokağa dökülmeye başladı. Başta konut olmak üzere daha fazla sosyal yardım istiyorlar. Belli ki gelir dağılımındaki makas giderek açıldığı için idarenin her yıl düzenli olarak dağıttığı yaklaşık 1000 dolarlık ‘refah payı’ da kafi gelmemeye başladı artık bu insanlara. Bir otopark yeri satın almak için 125 bin dolara gözden çıkarmanız gereken bir yerde pek de haksız sayılmazlar sanki.

Vize yok

Kumar meraklıları, şuracıkta Kıbrıs varken ne işimiz var Makau’da diyecektir ama yine de yazayım: Dünyanın kumar başkentine gitmenin en pratik yolu İstanbul’dan Hong Kong’a uçmak. (THY aktarmasız uçuyor, 10 saat). Sonra da feribotla Makau’ya geçmek (1 saat). Tabii kendinizi 15 dakika sonra otelinizde bulacağınız helikopter seçeneği de mevcut. Bu güzergahın bir avantajı ne Hong Kong ne de Makau’nun Türkiye’ye vize uygulaması.

İkinci seçenek, Makau’nun kuzeyindeki Guangju’ya (yine THY’yle aktarmasız) uçmak. Oradan da uçakla yine yaklaşık 1 saatte Makau’ya geçmek. Bu seçenekte Çin vizesi almanız gerekiyor.

Reklamlar

About Erdal Güven

Journalist
Bu yazı Dünya içinde yayınlandı ve olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s