Türkiye ‘terör endeksi’nin dibinde

Terörün ülkeye insani, toplumsal, siyasi maliyeti hepimizin malumu. Peki ya ekonomik maliyeti? 1984-2005 arası maliyet ‘en az’ 88 milyar dolardı. O günden bu yana veri kısıtlılığı nedeniyle koca bir soru işaretiyle karşı karşıyayız. 400 milyar dolarlık bir ‘beyan’ var. Bu abartı değilse ya ‘gizli’ masraflar son derece fazla ya da maliyet katlanarak artıyor. Şu bir gerçek ki Türkiye ‘terörizmin ekonomiye en fazla etki ettiği’ 15’nci ülke. Son altı yılda 50 basamak geriye gittik.

photo

Dünya Ekonomi Forumu’nun her yıl yayınladığı Küresel Rekabetçilik Endeksi’nde ülke bazında ‘terörizmin iş hayatına etkisi’ de değerlendirilir; daha doğrusu söz konusu etkiye ilişkin bir algı ölçümü yapılır. Bu amaçla endeks dâhilindeki her ülkede yöneticilere şu soru yöneltilir. “Ülkenizde terörizm tehdidi işinize ‘ne ölçüde’ maliyet getiriyor?”

Yöneticiler bu soruya 1’den 7’ye uzanan bir ölçekte puanlama yaparak yanıt verir. 1 ‘büyük ölçüde’ anlamına gelirken 7 ‘yok denecek ölçüde’ demektir. Gelen yanıtlara göre ‘yöneticilerin terörizm algısı’ doğrultusunda bir liste hazırlanır.

Kötü puan: 4.2

Bu ay başında yayınlanan 2012–2013 endeksi 144 ülkedeki yöneticileri kapsıyor. Buna göre 7’ye, bir başka deyişle ‘huzur ve güven ortamı’na en yakın ülke 6.73 puanla Slovenya; 1’e en yakın ülke 2.91 puanla Kolombiya. Türkiye’nin puanı ise 4.21; bu puan Türkiye’yi 130’uncu sıraya yerleştiriyor 144 ülke arasında. Liste tersten okunursa Türkiye terörizm tehdidinin en fazla etki ettiği 15’inci ülke. İsrail Türkiye’den yalnız iki sıra geride.

Meraklıları için ilk ve son 20 şöyle:

Zirvedekiler

1. Slovenya
2. Finlandiya
3. İzlanda
4. Avusturya
5. Çek Cum.
6. Macaristan
7. Botswana
8. Ermenistan
9. Estonya
10. Bosna-Hersek
11. Brezilya
12. Moğolistan
13. Katar
14. Birleşik Arap Emirlikleri
15. Umman
16. Suudi Arabista
17. Brunei
18. Portekiz
19. Uruguay
20. Karadağ

Diptekiler

125. Çad
126. Filipinler
127. Ekvador
128. İsrail
129. El Salvador
130. Türkiye
131. Honduras
132. Mali
133. Nepal
134. Burundi
135. Lübnan
136. Bolivya
137. Kenya
138. Uganda
139. Nijerya
140. Cezayir
141. Yemen
142. Mısır
143. Pakistan
144. Kolombiya

Her yıl daha geriye

Türkiye ‘terörizm algısı’nın ölçülmeye başladığı 2006–2007 döneminden bu yana listede giderek geriliyor. Listeye 81’inci sıradan giren Türkiye 2007–2008’de 100, 2008–2009’da 117, 2009–2010’da 126, 2010–2011’de 135 ve nihayet 2011–2012’de 134’üncü sıradaydı. Üstelik son endeks hazırlandığında Türkiye’de PKK terörü içinde son dönemdeki yoğunluktan hayli uzaktı.

Zor hesap

Söz konusu endeks sonuç itibariyle terörün algısal maliyetini ölçüyor. Bir de olgusu var bu işin tabii… Yani, terörün Türkiye’ye pahalıya patladığını biliyoruz ama aynı terörün ve o terörle mücadelenin ne kadara patladığını biliyor muyuz?
Hiç kuşkusuz içinden çıkılması son derece zor bir hesap bu. O kadar çok bileşen, değişken ve bilinmeyen var ki her babayiğidin harcı değil terörün ekonomik faturasını çıkarmak.

400 milyar dolar mı?

Hesabın zorluğu ve verilere erişimdeki sıkıntı nedeniyle olsa gerek Türkiye’nin ‘terör faturası’na pek kafa yoran çıkmadı bugüne kadar. Zaman zaman nasıl bir hesaba ya da hangi verilere dayandığı bilinmeyen tahminler duyarız resmi ağızlardan. Mesela Köksal Toptan 2007’de meclis başkanıyken, 1983’ten bu yana ‘terörle mücadeleye 250 milyar dolar kaynak aktarıldığını’ söylemişti. Son olarak Bakan Faruk Çelik Eylül 2011’de PKK terörünün ülkeye maliyetini 400 milyar dolar olarak ifade etmişti.

Mutlu’nun hesabı

Bu zorlu hesaba soyunmuş az sayıdaki akademisyenden biri Servet Mutlu. Halen Başkent Üniversitesi’nde öğretim üyeliği yapan Mutlu’nun araştırmasına göre 1984 ile 2005 yılları arasında terörle mücadelenin Türkiye’ye maliyeti yaklaşık 88 milyar dolar.

Son yedi yılı kapsamaması bir yana bu rakamın eksik olduğuna kuşku yok. Çünkü Mutlu’nun hesaba dâhil etmediği ya da edemediği kalemler var: Terörün yoğunlaştığı Doğu illerinin terör nedeniyle uğradığı doğrudan ya da dolaylı zarar (özellikle yüksek risk ortamının yatırımları azaltması), mağdur vatandaşlara yönelik ödemeler (örneğin, köye dönüş için verilen teşvikler), örtülü ödenekten yapılan aktarımlar, Milli İstihbarat Teşkilatı’nın harcamaları…

Mutlu’nun hesaba kattığı, katabildiği kalemlerin toplam maliyete dağılımı ise şöyle:

Doğrudan maliyet

1. Güvenlik harcamaları
Milli Savunma Bakanlığı: 10 milyar 426 milyon dolar
İçişleri Bakanlığı: 4 milyar 132 milyon dolar)
Emniyet Genel Müdürlüğü: 14 milyar 693 milyon dolar)
Jandarma Genel Komutanlığı: 9 milyar 907 milyon dolar)

2. Göç nedeniyle kırsal üretim kaybı: 12 milyar 177 milyon dolar
3. Göç edenlerin iskan maliyeti: 2 milyar 223 milyon dolar
4. Köye geri dönüşün maliyeti: 227 milyon dolar
5. Tahrip edilen varlıkların maliyeti: 167 milyon dolar

Dolaylı maliyet

Güvenlik harcamalarından kaynaklanan: 6 milyar 792 milyon dolar
Kırsal üretim kaybından kaynaklanan: 2 milyar 922 milyon dolar

Toplamda 64 milyar dolara yakın bir maliyet çıkıyor ortaya (2005 yılı ortalama dolar kuru 1. dolar = 1,3408 YTL). Mutlu, 25 yılda terör nedeniyle kaybedilen insan kaynağı, kaçırılan yatırım ve göç masraflarını da tahminen hesaba katınca rakam 88 milyar doları geçiyor.

Dolaylı maliyet, güvenlik harcamalarına ayrılan ve kırsal üretim kaybından kaynaklanan miktarlar yatırıma dönüşseydi elde edilebilecek geliri gösteriyor.

Bu 21 yıllık dönenim maliyeti. 2005-2012 dönemini kapsayan bir araştırma maalesef yok. Mutlu’ya göre temel nedenlerden verilere ulaşmaktaki sıkıntı.

Hal böyle olunca resmi ağızdan telaffuz edilen son rakam 400 milyar dolar gerçekse üç olasılık var demektir: Ya abartılı bir tahmin bu ya ‘hesaba dâhil edilemeyen’ kalemler edilenlerden çok daha yüksek ya da terörün ekonomik maliyeti katlanarak artıyor…

ABD: 3,3 trilyon dolar

The New York Times uzmanlarla birlikte aylarca uğraştıktan sonra 11 Eylül saldırıları ve ‘terörle savaş’ın 10 yıllık faturasını 3,3 trilyon dolar olarak hesaplamıştı. Tahminen tabii. 11 Eylül saldırılarının Kaide’ye kabaca 500 milyon dolara mal olduğu göz önünde bulundurulursa Kaide’nin harcadığı her 1 dolara karşılık 7 milyon dolar çıkmıştı ABD’nin kasasından. Bu rakam 11 Eylül 2011 itibariyle ABD’nin borç stokunun beşte birine denk geliyordu.

Hesaba göre saldırıların yol açtığı ölümler ve fiziki hasar 55, ekonomiye etkisi 123 milyar dolardı. İç güvenlik ve bağlantılı masraflar 589, ‘terörle savaş’ın finansmanı 1,649 milyar dolara mal oldu ABD’ye. 2012 ile 2016 dönemine ilişkin ‘savaş finansmanı’ ve önümüzdeki 40 yıl boyunca gazilerin giderleri göz önüne alındığında çıkacak fatura ise 867 milyar dolar olarak tahmin edilmişti aynı araştırmada.

Print

Hürriyet Pazar, 24 Mart 2013

Reklamlar

About Erdal Güven

Journalist
Bu yazı Türkiye içinde yayınlandı ve , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s