Erdoğan ‘iyi’ referansı ‘kötü’

Başbakan, başkanlıktan ne anladığını, ne beklediğini yalnız ABD ve Fransa’ya değil, Osmanlı’ya, Rusya’ya, Latin Amerika ülkelerine referans vererek anlattı. ‘Ecdadımız’ bir yana, AK Parti’nin başkanlık modeli teklifinin ABD ya da Fransa’daki sistemle uzaktan yakından ilgisi yok. Dahası başkana tanınan yetkiler açısından ‘Türk usulü başkanlık’ modeli ‘otoriter’ Rusya ve ‘istikrarsız ya da karma’ Latin Amerika’daki sistemlerin bile fersah fersah ‘ileri’sinde. Şu da var: Erdoğan’ın bahsettiği, başkanlıkla yönetilen ‘100’ü aşkın’ ülke içinde ‘demokrasi’lerin sayısı bir elin parmaklarını geçmiyor.

Başbakan Tayyip Erdoğan, başkanlık sisteminden ne anladığını, ne beklediğini ‘kabaca’ anlattı geçen hafta AK Parti il ve ilçe başkanlarına hitap ederken… Başta CHP ve MHP önde gelenleri olmak üzere, AK Parti’nin başkanlık modeli teklifine eleştiri getiren, itiraz eden yazar-çizer, akademisyen hemen herkesi de ‘cahil’ ilan etti.

Üstüme alındım doğurusu. Ben de o ‘cahil’ler korosundan sayılırım ne de olsa. Türkiye’nin usul usul, yanlış ve tehlikeli bir yoldan başkanlık sistemine doğru sürüklendiğini düşünüyorum çünkü. Başkanlık sistemine kategorik olarak karşı değilim ama, AK Parti’nin teklifindeki ‘Türk usulü başkanlık’ modeline sonuna kadar karşıyım.

Gelin şu ‘cehalet’imizin izini sürelim Erdoğan’ın söylediklerinden yola çıkarak.

Önce şunu not edeyim ama: Başbakan il ve ilçe teşkilatlarını başkanlık sisteminin ‘nimet’lerini halka anlatmakta yetersiz kaldıkları için bir güzel haşladı. Nerden mi çıkarıyor bunu? Elindeki anket sonuçlarından tabii ki. AK Parti tabanı hala kuvvetli şekilde başkanlığa meyletmiş değil çünkü. Erdoğan işte bu yüzden il ve ilçe başkanlarına açıkça, “Size gönderilen  broşürler demek ki okunmuyor, verdiğimiz mesajlar iyi dinlenmiyor, takip edilmiyor” dedi.  Tavrınızı koymuyor, meseleye sahip çıkmıyorsunuz, handiyse ‘Yan gelip yatıyorsunuz’ demeye getirdi. Dolayısıyla, yarından tezi yok AK Parti’nin bu yöndeki çabalarının yoğunlaşacağından hiç kuşkunuz olmasın.

Gelelim mevzuya: Erdoğan diyor ki, “Bu (başkanlık sistemini kastediyor, E.G.) bize yabancı bir anlayış da değil. Çünkü bizim tarihimize, ecdadımaza baktığımız zaman bunun benzerini Osmanlı yaşamış…”

Herhalde Osmanlı’dan dem vururken kendisini ‘padişahlık’ peşinde koşmakla eleştirenleri haklı çıkarmak gibi bir niyeti yoktu Erdoğan’ın. Yine de il ve ilçe teşkilatlarının, başkanlık sistemini halka anlatırken kullanacakları bir ‘model’ olmasa gerek Osmanlı sultanları.

Neyse ki tek referansı ‘ecdad’ değil Erdoğan’ın. “Dünyada şu anda bakıyorsunuz en gelişmiş ülkeler bu başkanlık sistemini yaşıyor… İşte Amerika, aynı şekilde, Rusya aynı şekilde(…) Latin Amerika ülkeleri… Dünyada 100’ü aşkın ülke bunu yaşıyor. ”

Başkanlık sistemi denince 250 yılı yakın bir deneyimi bulunan ve literatürde bir ‘istisna’ olarak ele alınan ABD’yi bir kenara bırakalım. AK Parti’li hukukçuların Amerikan sistemini de beğenmeyip Obama’yı sınırlandırılmış yetki alanı nedeniyle ‘zavallı’ bulmasına da girmeyelim.

Peki Rusya örneğine ne demeli? Post-modern otoriterliğin en sağlam kalelerinden biri. Ya ‘başkan babalar’ diyarı Latin Amerika referansına?

Kaldı ki AK Parti’nin başkanlık modelinin ABD ya da Erdoğan’ın bir başka referans ülkesi, yarı başkanlıkla yönetilen Fransa’daki sistemle uzaktan yakından ilgisi bulunmadığı gibi başkana tanınan yetkiler açısından Rusya ve Latin Amerika’daki sistemlerin bile fersah fersah ‘ileri’sinde. Çok daha önemlisi şu ki Erdoğan’ın bahsettiği, başkanlık sistemiyle yönetilen ‘100’ü aşkın’ ülke içinde ‘demokrasi’lerin sayısı bir elin parmaklarını geçmiyor.

Kanıt mı? The Economist Intelligence Unit, geçenlerde yıllık Demokrasi Endeksi’ni açıkladı. Endekse göre dünyada ‘tam demokrasi’ sıfatını hak eden 25 ülke var.  Buna karşılık ‘otoriter ülke’ sayısı ise 51. Arada ‘istikrarsız demokrasiler’ (54) ve ‘karma rejimler’ (37) bulunuyor  (Tablo 1).

Tablo 1: DEMOKRASİNİN DAĞILIMI

Rejim tarzı                           Ülke sayısı                      Sayısal Oran        Dünya Nüfusuna OranıDI1 Yukarıdan aşağıya: TAM DEMOKRASİLER, İSTİKRARSIZ DEMOKRASİLER, KARMA REJİMLER, OTORİTER REJİMLER

Şimdi dikkat: ‘Tam demokrasi’ sayılan 25 ülke arasında başkanlık rejimiyle yönetilen ülke sayısı üç: ABD, Kosta Rika ve Uruguay (Tablo 2).

Tablo 2: TAM DEMOKRASİLER

DI2DI3

Gelin bir de ‘otoriter ülkeler’e bakalım (Tablo 3).

Tablo 3: OTORİTER ÜLKELER

Dı10Dı11

Sizce bu ‘otoriter ülkeler’ listesinde parlamenter demokrasiyle yönetilen ülke sayısı kaç? Zahmet etmeyin, ben söyleyeyim: 0. Evet, 0. Tamamında sivil, asker ya da dini-ruhani ‘başkan’lar iktidarda.

Erdoğan’ın örnek gösterdiği Rusya, Demokrasi Endeksi’nin 122’nci sırasında; Latin Amerika ülkeleri içinde ilk 25’te yer alan ülke sayısı iki (Uruguay ve Kosta Rika). Diğer tüm Latin Amerika ülkeleri, kalan üç grupta.

Sonuç: Sayısal olarak bakıldığında başkanlık sistemi ile demokrasi arasında bir ters orantı söz konusu…

Bu ampirik gerçekliğin, teorik çerçevesi de var. Şimdilik lafı uzatmamak için şu kadarını söyleyeyim: Referans kabul edilen akademik araştırmalara (Linz, Mainwaring ve Shugart, Elgie vd.) göre demokrasinin hem oturtulması hem ‘ileri’ye taşınması için parlamenter rejim, başkanlık sisteminden daha elverişli…

Dolayısıyla AK Parti teşkilatının başkanlık sistemini savunmak için daha güçlü argümanlara ihtiyacı var.

Bir de Erdoğan’ın sözlerini motomot tekrar edeceklerlerse şunları düzeltmeleri gerekecek: Tablolarda da görüldüğü üzere gelişmiş ülke olmak başka şeydir, ‘tam demokrasi olmak’ başka… Ameriken parlamentosu ‘iki dereceli’ değil, iki kanatlıdır; Kongre ve Senato’dan değil, Temsilciler Meclisi ve Senato’dan oluşur, ikisine birden Kongre denir. Ve tabii Alman şansölyesinin başkanla, Alman idari sisteminin de başkanlık sistemiyle uzaktan yakından alakası yoktur.

Erdoğan’ın tek yanlışı, referansları değildi. Başkanlık sistemine bakışında da çarpıklıklar var. Haliyle ‘cahiliye’ yazıları sürecek…


Reklamlar

About Erdal Güven

Journalist
Bu yazı Türkiye içinde yayınlandı ve , , , , , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s