‘Güçleri var, bize hükmedebilirler. Ancak tarih bizimdir ve tarihi halklar yapar’

BU_ta4RCMAAGfHj yazısı: “Güçleri var, bize hükmedebilirler. Ancak tarih bizimdir ve tarihi halklar yapar (…) Halklar aşağılanmaya katlanamaz (…) Elbet birileri gelip bu karanlık ve acı dönemin defterini dürecek. Durmayın ve bilin ki hiç de geç olmadan önünüzde yeniden geniş yollar açılacak ve özgür insanlar o yollardan geçip daha iyi bir toplum kuracak.”

Böyle diyordu Salvador Allende, bundan tamı tamına 40 yıl önce; ölmesine saatler kala… Ne kadar güncel geliyor kulağa ve ne kadar sahici.

Şili’nin, hatta dünyanın bir seçim sonucunda koltuğa oturmuş ilk sosyalist başkanıydı Allende. Güney Amerika, Arjantililerin ‘gorillerin çağı’ diye andığı dikta yıllarındaydı. Ve Şili ordunusun başında Allende’nin ülkeyi, ‘proleterya diktatörlüğü’ne sürüklediğine inanan koyu dindar, yeminli bir komünizm düşmanı vardı. Talihin cilvesine bakın ki Pinochet’yi genelkurmay başkanlığına atayan da Allende’den başkası değildi…

2

Dostlarım,

Anlaşılan o ki bu size seslenebilmek için son şansım (…)

Halka sadakatimin bedelini hayatımla ödeyeceğim.

Güçleri var, bize hükmedebilirler. Ancak tarih bizimdir ve tarihi halklar yapar.

Evet faşizm kapımıza dayandı. Sesim artık size ulaşmayacak. Dert değil. Siz yine de duyackasınız sesimi. Her zaman yanıbaşınızda olacağım. Hiç olmazsa, onurlu ve emekçilere sadık bir adam olarak kalacağım aklınızda.

Halklar aşağılanmaya katlanamazlar.

Şili’ye ve Şili’nin geleceğine inancım tam. Elbet birileri gelip bu karanlık ve acı dönemin defterini dürecek. Önünüzde yeniden geniş yollar açılacak ve özgür insanlar o yollardan geçip daha iyi bir toplum kuracak.

Yaşasın Şili! Yaşasın halk! Yaşasın işçiler!”

1

Hakikaten de son sözleriydi bunlar Salvatore Allende‘nin. Çok geçmeden saatlerdir kuşatmada tutulan başkent Santiago’daki başkanlık konutu La Moneda’dan cesedi çıkarılacaktı.

Allende Şili’nin, hatta dünyanın bir seçim sonucunda koltuğa oturmuş ilk sosyalist başkanıydı. Üç yıl önce, 1970’te almıştı Allende mazbatasını eline. Şili 1970’e gelindiğinde siyasi, ekonomik ve sosyal olarak alabildiğine kutuplaşmış bir ülkeydi.

Allende işbaşına geldiği günden itibaren, rakiplerinin ve ABD’nin kendisinden boşuna korkmadığını gösteren bir icraat ortaya koymaya başladı. Hiç vakit kaybetmeden ‘ağalar’ın, ‘komprador burjuvazi’nin ve en başta ABD’nin gazabını çekme pahasına toprak reformu ve kamulaştırma faaaliyetlerine başladı.

Tabii hemen arkasından da misilllemeler geldi… ABD’nin bazı parti, sendika ve gazetelere ‘örtülü yardımlar’ kesilmez. Ve ne hikmetse tümü Allende karşıtıdır.

Eylül 1973’e gelindiğinde Allende cumhurbaşkanlığında dördüncü yılına girmek üzereydi. Ne var ki Şili bölünmüşlük açsından iki yıl öncekinden daha iyi bir noktada değildi. Ekonomik sıkıntılar, toplumsal çalkantılara yol açıyordu. Enflasyon hiper seviyelere ulaşmıştı. Grevlerin ardı arkası kesilmiyordu. Birçok hizmet ve mal arzında ciddi sıkıntılar söz konusuydu. Orta sınıf da kısa süre öncesine kadar umut bağladığı Allende’ye sırt çevirmeye başlamıştı artık.

Tüm bunlara karşın, Allende çoğunlukla işçilerden oluşan tabanından hala ciddi destek görüyordu.

4

Ancak Şili ordusunun başında, koyu dindar, yeminli bir komünizm düşmanı vardı. Talihin cilvesine bakın ki Pinochet’yi genelkurmay başkanlığına atayan da Allende’den başkası değildi. O derece ki darbe haberini aldığında bile Allende yanındakilere, “Bizim Pinochet’ye ne yaptılar acaba” diyecekti.

3 copy

11 Eylül sabahı La Moneda’yı kuşattıran Pinochet Allende’ye Şili’den ayrılmayı kabul ederse bir uçağa binip istediği ülkeye gidebileceğini bildirdi. Allende reddetti. Belki bir umut, darbecilerin çözülebileceğini, halkın da imdadına koşacağını düşünüyordu. Olmadı. Buna karşın Pinochet’nin, ‘Teslim ol’ çağrısına da kulak asmadı. Başta okuduğunuz o konuşmayı konurken, son sözlerini ettiğinin farkındaydı…

3

Allende’nin devrilmesi Güney Amerika’da sosyalastlerin barışçıl yoldan da iktidara gelip tutunabileceğine ilşikin umudun da sonuydu.

Darbe yapıldığında Şililerin yüzde 80’inin ‘bayram ettiği’ söylenir. Birçok ‘sivil’ politikacının ‘ülkenin bir uçurumdan döndüğüne ilişkin’ demeci de arşivlerde duruyor.

Darbe gecesi şampanya patlatan iş adamları ve günübirlik sıkıntılardan kurtulmanın sevinciyle sokağa dökülen orta sınıf, çok geçmeden sivil yönetime dönüleceğini sanıyordu. Oysa generalin hiç de öyle bir niyeti yoktu. 1990’a kadar devlet başkanı olarak bizzat, 1998’e kadar genelkurmay başkanı ve ömür boyu senatör olarak perde arkasından yönetti Pinochet.

pinochet

Pinochet darbeden sonra ‘düzen’in sağlanması, ekonominin de nispeten rahatlamasıyla bir ‘kurtarıcı’ gibi görüldü. Ancak cunta, despot yüzünü göstermeye başladıkça Pinochet’nin imajı da ‘oportunist bir totaliter’e, bir ‘insanlık suçlusu’na doğru bozulmaya başladı.

pinochet-2

Kariyeri hiç de umduğu gibi bitmedi Pinochet’nin.

399px-Pinochet_muerto

Pinochet 2006’da ev hapsinde tutulurken öldüğünde yalınzca adam öldürtmekten, işkence yaptırtmak ve insanları ‘kaybettirmek’ten değil, sahtekarlıktan ve zimmetine para geçirmekten de yargılanıyordu.

Pinochet için söylenen, ‘Acımasızdı belki ama kendi halinde yaşamış, dürüst bir adamdı’ sözü de geçerliğini yitirmişti böylece.

Allende’ye gelince… Bir ‘demokrasi şehidi’ mertebesine yükseldi. Özellikle darbecilere sonuna kadar direnmesi Allende’yi bir ‘hatıra’ olmaktan çıkarıp bir ‘efsane’ye dönüştürdü.

AllendeStatue

Ve darbeden tam 30 yıl sonra Allende’nin son nefesini verdiği başkanlık konutu La Moneda nihayet halka açıldı. Önündeki Anayasa Meydanı’na bir da heykeli dikildi Allende’nin. Kaidesinde şöyle yazıyordu: “Şili’ye ve Şili’nin geleceğine inancım tam.”

0

Atlas Tarih, Ağustos-Eylül 2013

Reklamlar

About Erdal Güven

Journalist
Bu yazı Dünya, Tarih içinde yayınlandı ve , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s